Stan zagrożeń w internecie znajduje się obecnie na poziomie standardowym. Nie występują duże epidemie a eksperci z Kaspersky Lab nie zanotowali żadnych poważnych incydentów związanych z bezpieczeństwem. Poziom zagrożenia: 1

Co interesuje dzieci online

Tagi:

Dzisiejsze dzieci i młodzież są tak ściśle zintegrowane z cyberprzestrzenią, że dyskusje na temat kategorycznego zakazania im korzystania z urządzeń z dostępem do internetu nie mają sensu. Bardziej rozsądnym rozwiązaniem jest nauczenie dzieci, jak powinny zachowywać się online, i zapewnienie im wsparcia w formie ochrony przed niepożądanymi treściami. W tym celu wielu rodziców wykorzystuje wyspecjalizowane oprogramowanie, które oferuje bezpieczeństwo dzieciom online. Tego rodzaju oprogramowanie nie tylko ogranicza dostęp do niepożądanych stron internetowych, ale również ostrzega o wszelkim zagrożeniu, o którym rodzice chcą wiedzieć (na przykład, co ich dziecko wyszukuje w Internecie lub z kim rozmawia) i przedstawia zalecenia, jak należy postąpić w konkretnej sytuacji.       

Linia oprogramowania firmy Kaspersky Lab zawiera moduł Kontroli rodzicielskiej, który odpowiada za bezpieczeństwo dzieci online i jest dostępny w ramach produktów bezpieczeństwa lub jako niezależne rozwiązanie o nazwie Kaspersky Safe Kids. W celu zidentyfikowania odpowiednich zagrożeń produkty gromadzą anonimowe statystyki dotyczące potencjalnie niebezpiecznych treści, na jakie trafia dziecko. W raporcie tym analizujemy zgromadzone dane, aby odpowiedzieć na pytanie, co interesuje w internecie obecne pokolenie dzieci.         

W jaki sposób gromadzimy statystyki

Rozwiązania firmy Kaspersky Lab skanują zawartość stron internetowych, które dziecko próbuje odwiedzić. Jeśli strona internetowa należy do jednej z czternastu kategorii niepożądanych treści, moduł wysyła powiadomienie w sieci Kaspersky Security Network (bez przesyłania dane osobowych czy naruszania prywatności). W tym miejscu należy wspomnieć o dwóch istotnych kwestiach:      

  • Każdy rodzic wybiera kategorie treści, które chce zakazać, i odpowiednio konfiguruje rozwiązanie bezpieczeństwa. Jednak anonimowe dane statystyczne są gromadzone dla wszystkich czternastu kategorii.
  • Dane wykorzystane w raporcie zostały zgromadzone wyłącznie z komputerów działających pod kontrolą systemu Windows lub Mac OS; nie uwzględniono statystyk dotyczących urządzeń mobilnych.  

Obecnie filtrowanie WWW w produktach z funkcją Kontroli rodzicielskiej jest przeprowadzane dla poniższych kategorii:

W oparciu o nasze dane statystyczne, z całej listy wybraliśmy 7 najpopularniejszych kategorii. Do pozostałych kategorii należy nieznaczna liczba wywołanych zdarzeń (stanowiąca 0,84% na całym świecie), dlatego nie zostały one uwzględnione.   

Mapa świata

Na początek, określimy, które kategorie są najpopularniejsze wśród dzieci na całym świecie (na podstawie odsetka użytkowników odwiedzających strony internetowe z danej kategorii spośród całkowitej liczby użytkowników modułu Kontrola rodzicielska oraz produktu Safe Kids na całym świecie).

children_online_en_1_auto.png

Rozkład procentowy powiadomień modułu Kontrola rodzicielska i produktu Safe Kids dla 14 kategorii, maj 2016 – maj 2017

Powyższy rozkład popularności kategorii pokazuje, że główną rozrywkę dzieci online nadal stanowi komunikacja za pośrednictwem portali społecznościowych, komunikatorów internetowych oraz czatów. Zaskoczeniem może być rosnące zainteresowanie dzieci stronami z kategorii „Alkohol, tytoń, narkotyki” (14,13% w stosunku do 9,12% w zeszłorocznym raporcie), która zepchnęła kategorię „Gry komputerowe” na trzecie miejsce. Kategoria „Oprogramowanie, audio, wideo” (6,23%) zamieniła się miejscami z kategorią “Handel elektroniczny” (4,45%) na czwartym miejscu.       

Dane te odzwierciedlają ogólną mapę świata. Sytuacja może różnić się w zależności od regionu. Przyjrzyjmy się dokładniej, co interesuje dzieci na całym świecie, i zastanówmy się, z czego mogą wynikać te zainteresowania.  

Różnice regionalne

Na potrzeby badania wybraliśmy sześć kategorii z listy tych najpopularniejszych. Postanowiliśmy nie uwzględniać kategorii „Wulgaryzmy, nieprzyzwoitości”, ponieważ na tego rodzaju treści można trafić na każdej stronie i nie wskazują one na szczególne zainteresowanie ze strony dziecka.    

Do porównania wybraliśmy siedem następujących regionów (języki wszystkich wymienionych niżej państw są obsługiwane przez oprogramowanie firmy Kaspersky Lab przeznaczone do ochrony dzieci):

  • Ameryka Północna (Stany Zjednoczone i Kanada);
  • Europa Zachodnia (Austria, Belgia, Wielka Brytania, Irlandia, Niemcy, Liechtenstein, Luksemburg, Monako, Francja, Szwajcaria, Dania, Szwecja, Hiszpania i Włochy);
  • Wspólnota Niepodległych Państw (Rosja, Białoruś i Kazachstan);
  • Ameryka Łacińska (Argentyna, Brazylia, Haiti, Gwatemala, Honduras, Dominikana, Kolumbia, Meksyk, Panama, Urugwaj, Chile, Ekwador, Portoryko oraz Wenezuela);
  • Azja (Chiny, Singapur, Hong Kong, Makao, Tajwan, Japonia i Korea);
  • Region arabski (Algieria, Bahrajn, Dżibuti, Egipt, Iran, Irak, Jordania, Kuwejt, Libia, Sudan, Tunezja, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Jemen i Arabia Saudyjska);
  • Oceania (Australia i Nowa Zelandia).

Poniżej znajduje się rozkład zainteresowań według regionów.

children_online_en_2_auto.png

Wyniki dla 6 najpopularniejszych kategorii stron internetowych w różnych regionach, maj 2016r. – maj 2017r.  

W Europie Zachodniej, Ameryce Północnej i Oceanii dzieci odwiedzają portale społecznościowe i komunikują się za pośrednictwem komunikatorów internetowych niemal tak często jak wchodzą na strony internetowe zawierające treści dotyczące tytoniu, alkoholu i narkotykom. W państwach arabskich dzieci częściej niż w innych miejscach odwiedzają portale społecznościowe ze swoich komputerów. W Azji dzieci wykazują większe zainteresowanie stronami pornograficznymi oraz zakupami online w stosunku do innych dzieci na świecie.   

Zainteresowania dzieci z krajów Wspólnoty Niepodległych Państw oraz Ameryki Łacińskiej są bardzo podobne: dominuje komunikacja online, jednak jej udział jest nieco niższy w krajach Wspólnoty Niepodległych Państw. Na drugiej pozycji w rankingu preferencji dla tych regionów znajduje się kategoria Alkohol i tytoń, jednak ze znacznie niższym udziałem niż portalów społecznościowych. Na trzecim miejscu znajdują się „Gry komputerowe”.   

Przyjrzyjmy się, co kształtuje taką sytuację, analizując z osobna każdą z sześciu kategorii.

Różnice między państwami

Aby dowiedzieć się, w jaki sposób ukształtował się taki podział zainteresowań wśród dzieci z różnych regionów, wybraliśmy kilka państw z każdej części świata, szczegółowo analizując je pod kątem każdej z sześciu popularnych kategorii. Jak w przypadku wykresów porównawczych powyżej, wzięliśmy pod uwagę odsetek użytkowników, którzy odwiedzili strony internetowe z określonej kategorii, w stosunku do łącznej liczby użytkowników modułu Kontroli rodzicielskiej oraz produktu Safe Kids.     

Zacznijmy od kategorii “Media komunikacji internetowej”, która zajmuje pierwsze miejsce w rankingu.

Media komunikacji internetowej

Począwszy od zeszłego roku nastąpiła zauważalna tendencja spadkowa pod względem popularności korzystania z portali społecznościowych z komputera. Na przykład, liczba odwiedzin portali społecznościowych zmniejszyła się o ponad 10% w Wielkiej Brytanii i niemal 15% w Stanach Zjednoczonych. Jak już wyjaśnialiśmy, z portali społecznościowych wygodniej korzysta się ze smartfonów, ponieważ w ten sposób można być online 24/7.      

children_online_en_3_auto.png

Popularność kategorii “Media komunikacji internetowej” w różnych państwach, maj 2016r. – maj 2017 r.

Mimo to w niektórych państwach, które nie posiadają dobrze rozwiniętej infrastruktury internetu mobilnego, lub gdzie rodzice z różnych względów powstrzymują się przed kupieniem swojemu dziecku smartfona, komputer osobisty nadal stanowi platformę komunikacji.

Najniższy odsetek odwiedzin portali społecznościowych z komputera osobistego występuje w Wielkiej Brytanii (20,57%), Chinach (26,11%), Stanach Zjednoczonych (27,68%), oraz Niemczech (28,49%). Najwyższy natomiast w Egipcie (88,12%), Arabii Saudyjskiej (82,99%) i Meksyku (77,70%), gdzie dzieci nadal preferują komunikowanie się za pośrednictwem komputera.    

Do najpopularniejszych portali społecznościowych wśród dzieci w różnych regionach należy Facebook, Twitter, Pinterest, Google+ i, co ciekawe, Instagram, mimo że jest on zorientowany wyłącznie na urządzenia mobilne i ten nie obsługuje możliwości publikowania zdjęć z komputera (jedynie za pomocą innych stron internetowych i aplikacji). 

children_online_en_4_auto.png

Procentowy rozkład popularności portali społecznościowych w różnych regionach, maj 2016r. -maj 2017r. (odsetek procentowy łącznej liczby użytkowników pięciu portali społecznościowych) 

Niemal w każdym regionie widoczna jest preferencja Facebooka na tle wszystkich popularnych na całym świecie portali społecznościowych. Istnieją państwa, w których większą popularnością cieszą się regionalne portale społecznościowe. Na przykład, Sina Weibo, chiński serwis mikroblogów, oraz Kaixin001, portal społecznościowy, są znacznie popularniejsze od swoich zachodnich odpowiedników.

children_online_en_5_auto.png

Procentowy rozkład popularności portali społecznościowych w Chinach, maj 2016r. -maj 2017r. (w porównaniu z pięcioma wybranymi popularnymi portalami społecznościowymi) 

Jednak w Japonii, mimo że działa tam duży i popularny portal społecznościowy Mixi, dzieci, które posiadają zainstalowaną Kontrolę rodzicielską firmy Kaspersky Lab, preferują korzystanie z Twittera i Facebooka.    

children_online_en_6_auto.png

Procentowy rozkład popularności portali społecznościowych w Japonii, maj 2016r. - maj 2017r. (w porównaniu z pięcioma wybranymi popularnymi portalami społecznościowymi) 

W Rosji dzieci generalnie korzystają z rodzimych portali społecznościowych, takich jak Vkontakte czy Odnoklassniki.

children_online_en_7_auto.png

Procentowy rozkład popularności portali społecznościowych w Rosji, maj 2016r. -maj 2017r. (w porównaniu z pięcioma wybranymi popularnymi portalami społecznościowymi) 

Portale społecznościowe i komunikatory stanowią bardzo wygodny sposób komunikowania się, poznawania nowych ludzi i wymiany informacji. Wiele portali społecznościowych nie ogranicza się do tych funkcji, oferując również możliwość słuchania muzyki, oglądania filmów, a nawet kupowania i sprzedawania przedmiotów. Jednocześnie niemal wszystkie treści publikowane na portalach społecznościowych są tworzone przez samych użytkowników. Wiążą się z tym pewne zagrożenia, które mogą dotknąć dzieci, które nie są przygotowane na to trudne środowisko społeczne.  

Na portalu społecznościowym spotkać można dwa rodzaje zagrożeń: związane z treścią i społeczne. Do pierwszej grupy zaliczamy różne posty i społeczności, które zawierają, na przykład, pornografię, obrazy prezentujące przemoc, informacje na temat narkotyków itd. Z kolei do zagrożeń społecznych należą takie zjawiska jak cybernękanie, działania trolli internetowych, tzw. „sexting” oraz „sextortion”, jak również psychologiczna manipulacja przez członków sekt, którzy chcą zwerbować wyznawców w swoje szeregi wykorzystując łatwowierność dzieci. W kategorii tej znajdują się również oszuści, którzy polują na zysk finansowy i wykorzystują dzieci, nakłaniając je do okradania swoich rodziców.      

Wszystkich tych zagrożeń można uniknąć, jeśli rodzice monitorują, czym interesuje się ich dziecko, i z kim rozmawia nie tylko w życiu codziennym, ale również na portalach społecznościowych. Rodzice powinni zapoznać swoje dzieci z regułami postępowania, które dotyczą nie tylko miejsc publicznych, ale również cyfrowych środowisk społecznych, ponieważ one również stanowią miejsca publiczne. Wiodący twórcy narzędzi do ochrony dzieci w internecie próbują uczynić środowisko portali społecznościowych bardziej przejrzystym dla rodziców, a my nie jesteśmy wyjątkiem w tym względzie.     

Alkohol, tytoń, narkotyki

Kolejna kategoria, którą chcemy zbadać, zyskuje na popularności wśród dzieci: “Alkohol, tytoń, narkotyki”.

children_online_en_8_auto.png

Popularność kategorii “Alkohol, tytoń, narkotyki” w różnych państwach, maj 2016r. - maj 2017r.

Kategoria ta cieszy się największą popularnością w Wielkiej Brytanii (37,56%), a w dalszej kolejności w Kanadzie (34,32%) i Stanach Zjednoczonych (31,92%). Przypuszczamy, że popularność ta może wynikać z tego, że dzieci, które często mają styczność ze scenami dotyczącymi palenia papierosów lub picia alkoholu, np. w filmach, chcą uzyskać dodatkową wiedzę na ten temat online. Sytuacja wygląda tak samo w przypadku narkotyków, zwłaszcza po legalizacji marihuany w niektórych amerykańskich stanach.     

W zeszłym roku zaobserwowaliśmy trend częstego aktywowania ochrony dla tego niebezpiecznego tematu stron i wyjaśniliśmy go tym, że alkohol, tytoń i narkotyki stanowią element kultury nastolatków ze względu na ich występowanie w blogach, filmach i muzyce. Również w zeszłym roku niezwykle popularna wśród nastolatków stała się „alternatywa” dla palenia - tzw. „ vaping”, który wykorzystuje urządzenia elektroniczne w celu wdychania oparów o różnych smakach.     

children_online_en_9_auto.png

Jak dotąd poziom szkodliwości tej alternatywy dla organizmu ludzkiego nie został w pełni zbadany. Dlatego postanowiliśmy nie pomijać jej w kategorii „Alkohol, tytoń, narkotyki”. W efekcie, kategoria ta została rozszerzona poprzez włączenie „vaping’u”, a łączna liczba wywołanych zdarzeń wzrosła, co znalazło odzwierciedlenie w statystykach.  

Gry komputerowe

Gry stanowią integralną część dzieciństwa każdego z nas. I nie tylko dzieci się nimi interesują – wielu dorosłych również lubi gry komputerowe. Poprzez całkowite zanurzenie się w grze, gracz nie tylko oddaje się tej rozrywce, ale również zaczyna interesować się różnymi modyfikacjami aplikacji, kodami i przewodnikami online.   

children_online_en_10_auto.png

Popularność kategorii “Gry komputerowe” w różnych krajach, maj 2016r. - maj 2017r.

Największe zainteresowanie grami komputerowymi wykazują dzieci w Wielkiej Brytanii  (26,43%), Kanadzie (24,95%), Australii (19,60%) oraz Stanach Zjednoczonych (19,11%). W Egipcie (1,66%), Arabii Saudyjskiej (3,59%) oraz we Włoszech (4,97%) dzieci od gry na komputerze wolą portale społecznościowe.      

Aby dowiedzieć się, jakimi stronami dotyczącymi gier interesują się dzieci na całym świecie, wybraliśmy te najpopularniejsze (w oparciu o dane pochodzące od naszych użytkowników) i sprawdziliśmy, które są popularne w danym regionie.

children_online_en_11_auto.png

Procentowy rozkład popularności stron internetowych dotyczących gier w różnych regionach, maj 2016r. – maj 2017r.

Okazało się, że dzieci z wszystkich regionów z wyjątkiem krajów Wspólnoty Niepodległych Państw i Azji odwiedzają stronę Roblox częściej niż inne. Roblox to gra MMORPG. Niekontrolowane uwielbienie takich gier może prowadzić do wycieńczenia, problemów społecznych i psychologicznych. Jednak gry MMORPG charakteryzuje różnorodność, a Roblox, jak również popularny Minecraft, mogą rozwijać kreatywne myślenie i wyobraźnię dziecka. Jednak niezależnie od wartości edukacyjnej gry rodzic powinien zarządzać czasem, jaki dziecko spędza na grach, aby nie dopuścić do uzależnienia.      

children_online_en_12_auto.jpg

W krajach Wspólnoty Niepodległych Państw i Azji, najczęściej odwiedzaną stroną internetową związaną z grami komputerowymi okazała się strona Steam, która stanowi duży sklep internetowy, społeczność graczy oraz klienta komputerowego. Klient posiada funkcje, które pozwalają użytkownikowi pobierać i uruchamiać gry, pisać recenzje, handlować kartami z gier itd. Statystyki nie obejmują interakcji gracza z klientem Steam, dlatego można przypuszczać, że popularność Steam jest w rzeczywistości wyższa. Jednak problem polega na tym, że dziecko może wykorzystywać Steam, aby grać w inne gry, łącznie z tymi, które nie są przeznaczone dla dzieci. Z drugiej strony, pokładamy dużą nadzieję w popularności Roblox i Minecraft. Ta druga jest wykorzystywana w systemach szkolnictwa wielu krajów.    

Oprogramowanie, audio, wideo

Do kategorii tej należą strony, które umożliwiają użytkownikowi słuchanie muzyki, oglądanie filmów online oraz na kanale YouTube. Można zaliczyć tu również strony, na których przechowywane są różne aplikacje, torrenty i wiele więcej.   

children_online_en_13_auto.png

Popularność kategorii “Oprogramowanie, audio, wideo” w różnych krajach, maj 2016r. – maj 2017r.

Dzieci w Chinach znacznie więcej czasu poświęcają oglądaniu filmów i słuchaniu muzyki. W Chinach najczęściej odwiedzaną stroną z tej kategorii jest Kuwo.cn (serwis umożliwiający słuchanie muzyki online).  

children_online_en_14_auto.png

Podobnie jak w zeszłym roku, najczęściej odwiedzaną stroną internetową z tej kategorii jest YouTube. W krajach zachodnich bardzo popularny jest Netflix. W krajach Wspólnoty Niepodległych Państw popularnością nadal cieszą się strony internetowe, które umożliwiają bezpłatne oglądanie filmów i kreskówek online, które mogą budzić wątpliwości pod względem prawnym, oraz trackery torrentów, które nie zawsze są bezpieczne, ponieważ wraz z filmem lub nielegalną kopią gry można pobrać szkodliwą aplikację.        

Jeśli chodzi o strony takie jak YouTube, nie powinniśmy zakładać, że są one całkowicie bezpieczne dla dzieci.   

Handel elektroniczny

Każdego roku coraz więcej tradycyjnych sklepów otwiera swoje punkty online; ponadto wiele sklepów działa tylko w internecie. Czy może być coś prostszego niż wybór produktu i dokonanie płatności za zakup kilkoma kliknięciami, bez konieczności wstawania z kanapy? Tak samo myślą dzieci z wielu krajów.   

children_online_en_15_auto.png

Popularność kategorii “Handel elektroniczny” w różnych państwach, maj 2016r. - maj 2017r.

Dzieci z Chin (15,44%) i Japonii (13,93%) są zainteresowane zakupami online częściej niż ich rówieśnicy z innych krajów. Ich ulubione strony internetowe to aliexpress.com, amazon.co.jp oraz japońska rakuten.ne.jp. eBay jest bardzo popularny wśród dzieci z Europy i Stanów Zjednoczonych. Wszystkie wymienione wyżej strony internetowe stanowią „giełdy internetowe”, gdzie można kupić praktycznie wszystko.  

Zdecydowanie zalecamy rodzicom, aby monitorowali aktywność na swoich kontach w sklepach internetowych i wylogowywali się z nich po zakończeniu zakupów. Chodzi o to, że wiele sklepów internetowych posiada opcję zapisania danych dotyczących karty bankowej w sekcji konta, aby użytkownik nie musiał podawać ich kolejnym razem. Tym samym każdy, kto zaloguje się do sklepu internetowego za pośrednictwem konta z zapisanymi danymi karty bankowej, może zaledwie dwoma kliknięciami zapłacić za każde zamówienie, nie posiadając żadnych informacji dotyczących karty. Aby nie dopuścić do tego, rodzic powinien zawsze wylogowywać się z konta w sklepie internetowy i nie zapisywać hasła w przeglądarce lub usunąć (lub nie potwierdzać zapisania) dane karty bankowej po dokonaniu zakupu. Ogólnie, zaleca się posiadanie dwóch różnych kont w systemie operacyjnym. W ten sposób dane rodzica (hasła do stron internetowych, historia przeglądarki internetowej czy dane karty bankowej) nie trafią w ręce dziecka.      

Treści dla dorosłych

Na zakończenie raportu przyjrzymy się kategorii “Treści dla dorosłych”. Ogólnie, zadanie ochrony dzieci przed tematami przeznaczonymi dla dorosłych, takimi jak np. seks, nigdy nie straciło na aktualności. Wraz z pojawieniem się Internetu różnego rodzaju treści erotyczne i pornograficzne stały się łatwiej dostępne niż kiedykolwiek wcześniej; wiedzą o tym także dzieci. Trudno jednak wyobrazić sobie, aby dziecko wyszukiwało strony pornograficzne przez cały dzień. Dlatego udział kategorii „Treści dla dorosłych” nie jest duży.     

children_online_en_16_auto.png

Popularność kategorii “Treści dla dorosłych”, maj 2016r. - maj 2017r.

Z naszych danych wynika, że treści dla dorosłych stają się coraz mniej popularne wśród dzieci. Jednak, jak ostrzegaliśmy w artykule analitycznym w zeszłym roku, nie powinniśmy zakładać, że dzieci rzadziej odwiedzają strony pornograficzne. Być może robią to częściej z urządzeń mobilnych.     

W Chinach (8,82%) i Japonii (5,66%) dzieci wykazują znacznie większe zainteresowanie treściami dla dorosłych w porównaniu z innymi państwami i regionami. Być może wynika to z ogromnej popularności komiksów i kreskówek pornograficznych w Azji. Na przykład, w Japonii można znaleźć duże sklepy, które sprzedają tego typu produkty. Najmniejsze zainteresowanie pornografią wykazują dzieci z Arabii Saudyjskiej (0,23%) oraz Emiratów Arabskich (0,16%). Być może wynika to z rygorystycznych tradycji kulturowych świata arabskiego.       

Zakończenie

Z naszych statystyk wynika, że rodzaj stron internetowych odwiedzanych przez dziecko z komputera osobistego zależy od rozwoju regionalnej infrastruktury internetowej w miejscu zamieszkania, możliwości finansowych rodziców oraz specyfiki kulturowej.  

Nie jest to pierwszy rok, w którym miał miejsce widoczny wzrost popularności smartfonów i tabletów. Dzisiaj prawie każde dziecko, które posiada dostęp do tabletu lub smartfona od wczesnego wieku, potrafi obsługiwać go lepiej niż komputer osobisty. To pokazuje, że zarówno twórcy aplikacji zapewniających ochronę dla dzieci online jak i sami rodzice nie powinni pozostawać w tyle w stosunku do „kompetencji technicznych” swoich dzieci.

Jednak rodzice nie powinni polegać jedynie na środkach technicznych: należy nie tylko zarządzać czasem, jaki dzieci spędzają online, ale również pracować nad rozwojem umiejętności wykorzystywania technologii cyfrowych zarówno własnych jak i swoich dzieci. Rodzice powinni również budować oparte na zaufaniu relacje ze swoimi dziećmi. W końcu dziecko, które zostanie zbesztane za korzystanie z portali społecznościowych, będzie bało się zwrócić o pomoc do rodziców, jeśli znajdzie się w niebezpiecznej sytuacji, a tym samym zostanie ze swoim problemem same.